Leiden Van der Werfpark en Garenmarkt

1675
Deze kaart bevat een fragment van de ‘Kleine Hagen, een stadskaart van Leiden uit 1675, gemaakt door Christiaan Hagen. Daarop is de verwoesting geprojecteerd van de buskruitramp: de huizen in het rode gebied waren direct op de dag van de ramp, 12 januari 1807, ingestort; de huizen in het gele gebied waren dusdanig beschadigd dat deze daarna werden gesloopt; in totaal 282 gebouwen.

 

1807
Het gebied waar nu het Van der Werfpark ligt werd in 1807 nog doorsneden door de Sint Jacobsgracht. Na de buskruitramp is dat deel van de Jacobsgracht gedempt. Waar nu een wandelpad ligt aan de zuidkant van het park lagen eertijds de Swietenstraat en de Veldestraat. Tussen Veldestraat en Steenschuur liep de Knotterstraat. De Doezastraat heette toen nog Koepoortsgracht. Kaart in 1807 gemaakt door Pieter van Campen: “Kaart van de Omgestorte en onhelstelbare Gebouwen te Leiden; Bij het springen van een met buskruit geladen Schip, op den 12 van Louwmaand 1807.”

 

1850
Ruim veertig jaar na de buskruitramp was het rampgebied nog grotendeels een braakliggend terrein. Het gebied ten noorden van de Steenschuur werd de ruïne genoemd (eerder de Kleine ruïne) en het grotere gebied ten zuiden van de Steenschuur het Excercitie veld, want overwegend in gebruik als excercitieterrein voor het garnizoen (eerder de Grote ruïne).

 

1894 en later
Op deze kaarten met uitsneden van topografische kaarten uit 1894, 1914 en 2020 is te zien hoe van de 5,5 hectare ruineterrein die was ontstaan na de buskruitramp, 4 hectare gaandeweg weer werd bebouwd. Het Van der Werfpark had van 1866 tot 1891 zijn grootste omvang, voordat twee rijksmusea op het terrein werden gebouwd: het Rijksmuseum voor Geologie en Mineralogie (aan de Garenmarkt) en het Rijksmuseum voor Natuurlijke Historie (aan de Raamsteeg). De gebouwen die op de kaart uit 1894 zijn te zien, betreffen het Stedelijk Gymnasium aan de Doezastraat en de Meisjes-HBS aan de Garenmarkt (beide in 1883 gebouwd).

 

1898 en later
Deze kaart van de gemeente Leiden met een verlichtingsplan voor het park, toont de omvang van het Van der Werfpark in 1898. Dit zal grotendeels overeenkomen met de realisatie van het park zoals dat in 1886 is aangelegd naar een ontwerp van de Leidse Gemeente-architect Daniël Knuttel en tuinbouw-architect Hendrik Copijn uit Groenekan. De twee monumentale platanen (stamdiameters 1,64 en 1,60 meter) en de negen zilveresdoorns (de grootste daarvan heeft een stamdiameter van 1,41 meter) die in een halve cirkel achter het beeld van Van der Werf staan, kunnen gezien hun omvang zeer wel dateren uit de periode van de aanleg van het park.

 

2021
Kaart met het ontwerp het beplantingsplan ten behoeve van de renovatie van het park, zoals dat in 2021 is uitgevoerd.

 

+ legenda
In de legenda bij de kaart is per plantvak de nieuwe beplanting opgenomen.