De bomen op de Burchtheuvel

De burchtheuvel is als oudste stadspark van Leiden een bijzonder bomengebied. De stad Leiden kocht de Burcht in april 1651 (drie jaar na afloop van de tachtigjarige oorlog) van de toenmalige erfgenaam van de burggraaf.

Ed van der Vlist schrijft in zijn boek ‘De burcht van Leiden’: “De Burcht van Leiden was eindelijk in alle opzichten een Leidse Burcht geworden. Als herinnering aan de overwonnen macht van de burggraven handhaafde de burgerij het ongenaakbare monument temidden van haar huizen en gaf het weldra een nieuwe functie, die van levensgrote Hollandse Tuin, het symbool van de gewestelijke vrijheid, omringd door vruchtdragende bomen en bij de toegangspoort beschermd door de Hollandse leeuw met in zijn vuisten een zwaard – een stadspark als zinnebeeld van de soevereiniteit van de Staten van Holland.”

Waren de hedendaagse ‘Burchtbeklimmers’ 77 jaar geleden de bomen de maat gaan nemen, dan waren ze snel klaar geweest. Begin 1945 immers stonden nauwelijks nog bomen op de Burchtheuvel.

In het Leids Dagblad van 24 februari 1945 is te lezen: “Doch terwijl deze brandstofloze winter vorderde, steeg het aantal met zaag en bijl gewapende Burchtbeklimmers en thans is de Burchtheuvel kaal en moest men er reeds toe overgaan om de beide ingangen dicht te metselen om tenminste de oude grote bomen die aan het interieur van de rotonde zulk een bijzondere sfeer geven te beveiligen.”

Die oude grote bomen staan dus gelukkig nog binnen de ringmuur van de Burcht, twee Gewone beuken (Fagus sylvatica) en een Hollandse iep (Ulmus x hollandica). Zo ook de al genoemde Bruine beuk op de helling, de zogenoemde Beets-beuk, die volgens de verhalen in 1839 aangeplant zou zijn.

De laatste renovatie van het park op de Burchtheuvel was in 1997, naar een ontwerp van landschapsarchitect Nanda van Beest.

In het boek ‘Het omheinde land, de geschiedenis van het Leidse stadspark’ van Gaston Bekkers is daarover te lezen: “Eenvoud en eenheid stonden voorop en een eigentijdse invulling, ter verbetering van het functioneren, zou de mystieke sfeer van het monument niet mogen aantasten. Zonder veel extra voorzieningen is de ruimte binnen de ringmuur geschikt gemaakt voor theatervoorstellingen. De verwilderde begroeiing op de helling werd grotendeels weggehaald.”

Leidse parken worden eens in de vijfentwintig jaar gerenoveerd. De Burcht staat in de Programmabegroting 2022 van de gemeente Leiden op de nominatie om in 2023 en 2024 gerenoveerd te worden. Daarvoor zijn in de bijlage Investeringsplan 2022-2025 bedragen van 366.000 euro (2023) en 151.000 euro (2024) begroot (totaal € 521.000). We hopen dat omwonenden en andere belangstellenden bij die komende renovatie betrokkenheid tonen (maar onthouden ons van commentaar op het plan). Moge deze kaart bijdragen om eenieder bewust te maken van als het schoons dat op de burchtheuvel groeit.

Op maandag 6 juni 2022 heeft een groep bomenliefhebbers de bomen op de burchtheuvel ‘de maat genomen’. Zij hebben per boom de soortnaam, stamomvang, hoogte en precieze groeiplaats genoteerd voor bijgaande interactieve ‘openbomenkaart’.

12 personen gaven zich op om mee te helpen. Samen met 3 gidsen hebben ze die dag 29 bomen en enkele grote struiken opgemeten. Als dikste boom een monumentale bruine beuk (Fagus sylvatica ‘Atropunica’) met een omtrek van 472 centimeter op borsthoogte. Als hoogste bomen een Canadese populier (Populus canadensis) en een Hollandse iep (Ulmus x Hollandica ‘Belgica’), beide dertig meter hoog. En als kleinste boom een drie meter hoge Canadese judasboom (Cercis canadensis) met een stamomtrek van 36 centimeter.